|
|
De Tjongervallei
Het brongebied van de Tjonger ligt aan de rand van het Drents Plateau, in een uitloper van het Drents Esdorpenlandschap. Hier in de bovenloop van de rivier lagen de boerderijen in losse groepjes. Het lijkt hier te gaan om essenzwermen en onderontwikkelde esdorpen. Rond de middenloop van de Tjonger zien we het zelfde beeld als bij de middeleeuwse ontginningen van de Boorne. Dorpen zijn ontstaan aan de oever van de rivier en verplaatst, hoger in de flank van het beekdal vormen ze lange bewoningslinten.
In het noorden, tussen Boorne en Tjonger liggen de sporen van grootschalige turfwinning, de kenmerkende visgraat van vaarten en wijken. Halverwege de 16e eeuw begon vanuit Holland de vraag naar brandstof toe te nemen. Vanuit It Hearrenfean kwam het initiatief om in Schoterland de oostelijk gelegen hoogvenen af te graven. De turfwinning in Opsterland begon rond Kortezwaag. Bij een nieuwe sluis in de Hege Dyk ontstond een nederzetting: De Gordyk (Gorredijk).
Het nieuwe dorp groeide snel en liet Kortezwaag al snel in grootte achter zich. In het begin vond turfwinning in de directe omgeving plaats maar gaande weg ging men steeds verder naar het oosten. Aan het eind van het hoogveen boog de Opsterlandse Compagnonsvaart naar het zuiden, over het gebied van Ooststellingwerf, waar de initiatiefnemers delen van het Fochteloërveen in bezit hadden.
|
Zeeklei
Polder, landaanwinning
Klei op veen
Veen
Zandgrond
Keileem
Leidijk
Naamgevende rivier
Overige wateren
Samengevoegd dorp
Dorpskerk
Begraafplaats
Huisplaatsen
Schans
