wadden zeeklei veen keileem bodemkaart overig contact
vulling Ontginning Westergo Oostergo Polders Flora Fauna


Ontginning van het Zeekleilandschap:

Historische Zeedijken
Klik op het kaartje voor meer info

Het Zeekleilandschap is van oorsprong een grote kwelder, hoog opgeslibt door aanvoer van sediment. In de tijd dat er nog geen dijken waren, kon de zee met het getij vrij in- en uitstromen. Elke stormvloed liet een laagje vruchtbare klei achter. Het ophogen van de kwelder ging even snel als het stijgen van de zeespiegel. Na de aanleg van zeedijken is er nog maar een klein stukje van het buitendijks gebied overgebleven. Daar kan je de processen van overstromen, opslibben en het afvloeien van water nog met eigen ogen zien.

↓ Kloosters
↓ Afwatering naar Zee
↓ Nieuwe inzichten

Kwelderlandschap Stromvloed op de kwelder Leonserpolder, Hesensermeer Leonserpolder, paleolandschap Meander in kreekrestant bij Hilaard de Terp van Leons Leonser Opfeart Jannum, Janum de Terp van Winaam Marneslenk Bidlers Feart Arum 1938 Kloosterweg bij Hartwert, ringdijk moederpolder Kwelderlandschap Klepduiker Zijl of Sluis in de Kloosterweg de Griene Dyk, historische waddendijk Slachtedyk bij Achlum Voormalige getijdeslenk de Paesens Dijken Dokkumer Ee en Grootdiep Dijkhoogten door de geschiedenis Palendijk bij Hylpen Panorama van de zeeijken bij Zwarte Haan




↑ Kloosters

Kloosters hebben een belangrijke rol gespeeld bij de ontginning van Fryslân. Ze werden bij voorkeur gebouwd in onherbergzame wilde gebieden. De gronden moesten ontgonnen worden omdat ze werden gezien als heidens. In Fyslân zijn nog maar weinig zichtbare sporen van de eens zo talrijke kloosters. Na de reformatie werden de kloosters opgeheven, bezittingen vervielen aan de Staten van Friesland en de gebouwen werden afgebroken.

Leeg Leeg Leeg Leeg Leeg Leeg Leeg Leeg Leeg Ljouwert, Grote Kerk




↑ Afwatering naar Zee

Na de aanleg van dijken was het veilger en confortabeler wonen, men kon het (regen)water door sluizen en duikers in de dijk laten afstromen. Binnen de afgedijkte kwelder slibde het landschap echter niet verder op. De zeespiegel bleef stijgen maar het land bleef laag. Er ontstonden problemen met de afwatering. Het natuurlijk laten afvloeien van water was niet meer voldoende om de zaak droog te houden. Naast spuien moest men ook mechanisch water weg pompen. Aanvankelijk ging dat met behulp van windmolens. Later met stoom, diesel en elektrische gemalen.

Sluis van Makkum Sluis met brug bij Esumasyl Gemaal Dongerdielen 1931 R.J. Cleveringsluizen, Lauwersmeer Lorentzsluizen, IJsselmeer Ir. D.F. Woudagemaal, frontaanzicht Ir. D.F. Woudagemaal, ketelhuis Ir. D.F. Woudagemaal, machinehal Ir. D.F. Woudagemaal, smeerkannen Ir. D.F. Woudagemaal, sfeerbeel met stoom J.L. Hooglandgemaal Polder- en boezemgemaal De Heining




↑ Nieuwe inzichten

De hermetische afsluiting van alle land door dijken, sluizen en gemalen heeft ook nadelen. Zo kunnen trekvissen niet meer vanuit zee het binnenwater opzwemmen en dreigen uit te sterven. Daarnaast is het hoger worden van het land door opslibbing gestopt, met een stijgende zeespiegel wordt het land binnen de dijken een steeds diepere badkuip. Het eerste probleem is een oplossing gevonden, voor het tweede is dat veel moeilijker.

Leeg




Fryslansite ©Hendrik van Kampen