wadden zeeklei veen keileem bodemkaart overig contact
vulling Oudland Polders Bewoning Flora Fauna


Leven & wonen op de klei:

- Elf Steden

Elf nederzettingen hebben zich dankzij de ligging aan handelsroutes tot stad kunnen ontwikkelen. Vooral een ligging aan het water was gunstig. Via het water was een levendige handel rond de Noordzee mogelijk. De eerste plaats die stadsrechten kreeg, was Starum (1118), de laatste was Boalsert (1455). De steden zijn niet de grootste plaatsen in Frysl‚n maar hadden wel een sleutelrol in de handel.

↓ Terpdorpen
↓ Ontginningsdorpen
↓ Stinzen en States
↓ Boerderijen
↓ Religieuze bouwerken
↓ Molens

Ljouwert, Leeuwarden Ljouwert, Emmakade Ljouwert, Grote Kerkstraat Ljouwert, Bolwerk Snits, Sneek Drylts, IJlst Drylts, molen de Rat Sleat, Sloten Sleat, Sloten Starum, Stavoren Hylpen, Hindeloopen Warkum, Workum Boalsert, Bolsward Harns, Harlingen Frentsjer, Franeker Dokkum





- Terpdorpen

De meeste nederzettingen in het zeekleigebied zijn vroeg ontstaan als terpdorpen, vele zelfs al ver voor de Middeleeuwen. In de later drooggelegde Middelzee vind je daardoor nauwelijks dorpen.

Jannum, Janum Ferwert, Ferwerd Britsum Hegebeintum, Hogebeintum Jelsum Jouswier Hijum Jorwert, Jorwerd W‚nswert, Wanswerd KŻbaard, Kubaard





- Ontginningsdorpen

Het laatse noordelijke deel van de Middelzee werd grootschalig drooggelegd. Drie dorpen werden gesticht ten behoeve van de arbeiders de de drooglegging uitvoerden. Langs dijken en bij sluizen ontstonden later ook enkele woonkernen.

Sint Jabik





- Stinzen en States

Aanvankelijk waren stinzen versterkte stenen gebouwen ontworpen om de eigenaar te beschermen tegen aanvallen. Later was verdedigen niet meer nodig en konden Stinzen uitgroeien tot statige herenhuizen. In tuinen rond de Stinzen verzamelde men exotische planten die uit andere landen van Europa kwamen. De verwilderde afstammelingen hiervan staan nu bekend als Stinzenflora.

Stinswier Torenstins Veenwouden Dekemastate Poptaslot met poortgebouw Poptaslot Martenastate





- Boerderijen

Kop-hals-rompboerderij Stelp bij Boazum Friese stal Koeien melken





- Religieuze bouwerken

Kerk van Jannum Kerk van Swichum Kerkmuur van Kimswert Kerk met Pastorie, Leons





- Molens

Kleilands molen, Marrum




© Hendrik van Kampen