wadden zeeklei veen keileem bodemkaart overig contact
vulling Ontginning van het Laagveen Bewoning Natuurgebieden Flora van het veen Fauna van het veen


Turf uit Laagveen:

Er zijn twee methoden om turf te winnen in laagveengebieden. De Friese methode en de Gieterse methode.

Bij het vervenen volgens de Friese methode werd de turf met de schep in een smalle ondiepe strook uitgegraven (petgat). Tussen de petgaten bleven stroken land staan. Het landschap kon zich na de vervening snel herstellen.
De Gieterse methode vond plaats met een baggerbeugel waarmee diep onder het wateroppervlak veen kon worden uitgebaggerd. Het veen werd op zetwallen te drogen gelegd. De stroken land werden het jaar daarop uitgebaggerd. Hierdoor ontstonden grote, diepe waterplassen die niet meer wilden dichtgroeien.

Als na turfwinning het afgegraven landschap blijft liggen, ontwikkeld daarop vegetatie. Dat gaat volgens een vast pad (successie) dat eindigt in Broekbos of Hoogveenbos als er verder geen beheer plaatsvindt.


↓ Veenpolders
↓ Bemalen van polders
↓ Nederzettingen

Fotomontage turfwinning de Baggeraar, Janno Petter - Dwarsgracht Turfdrogen, Museum it Damshűs Baggelmachine, de Deelen Nieuwe petgaten in de Deelen Laagveenmoeras met jonge Petgaten Grutte Krite, veenplas Verlanding met Riet vanaf de bodem Verlanding vanuit de oever Verlanding vanuit drijvende vegetatie Verlanding van een Sloot Vergaande verlanding van een Petgat Rietsnijden januari 2009 Het voormailge Gariper rak is verland Trilveen, Rottige Meenthe Veenmosrietland, Brandemeer Rietland met Gagelstruweel en Kamperfoelie Elzenbroekbos Hoogveenbos of Berkenbroek Natuurontwikkeling, Alde Feanen





- Veenpolders

Veenpolders

In Fryslân was het laagveen al grotendeels in cultuur gebracht voordat de grootschalige vervening in 1751 begon ....

Klik op het kaartje voor meer.

Aengwirder hooilanden Heafeart vanaf het Tripgemaal Nannewiid, Grote Sint Johannesgasterveenpolder de Haskerveenpolder de Haskerveenpolder de Haskerveenpolder de Haskerveenpolder





- Bemalen van polders

Met de komst van molens kon men natte gebieden droog pompen. Tegenwoordig is het mogelijk om met dijken, stuwen, pompen en gemalen het peil van een polder nauwkeurig te beheren. Alle laagliggende land in Fryslân wordt bemalen, ook buiten de veenpolders. De bodemdaling door oxidatie van de droog liggende veengronden wordt echter een steeds groter probleem.

De poldergemalen lozen het water op de boezem, een systeem van meren en waterwegen met een streefpeil van -0,52 meter NAP. Vanuit de boezem kan het water bij eb naar zee stromen of aan de kust worden weggepompt met een Zeegemaal.

Meer hierover onder:
Zeeklei-Polders

Spinnekop aan de Aldegeasterbrekken Grevensmolen in de Haskerveenpolder Spinnekop, Nijhuzum 1930 Spinnekop, Nijhuzum 2019 Tjasker it Heidenskip Stoomgemaal Echten 1913 Windmotor, Jan-Durkspolder Poldergemaal Hisse en Pikemar Gemaal Nijelamer 1929 Gemaaltje Oosterzee 1940 Interieur Gemaaltje Oosterzee Modern computergestuurd poldergemaal Stuw op de Kop van de Blokslootpolder Waterbeheer in een weidegebied Ir. D.F. Woudagemaal





- Nederzettingen

Omdat de grootschalige vervening van het Friese laagveen plaats vond op gronden die al door boeren in gebruik waren, zijn er weinig nederzettingen waarvan het ontstaan direct is te koppelen aan de vervening. De meeste dorpen waren bestaande streekdorpen die zich sterk hebben uitgebreid door de economische ontwikkelingen tijdens de vervening.

Gersleat, Gersloot - skyline Gersleat, Gersloot - weg met bomen Tsjalbert, Tjalleberd - weg met bomen Tsjalbert, Aengwirder Tsjerke Lúnbert, Luinjeberd - weg met bomen Haskerhoarne, Haskerhorne Bantega, Otterweg




Fryslansite ©Hendrik van Kampen