wadden zeeklei veen keileem bodemkaart overig contact
vulling Ontginning van het Laagveen Rond de Friese Meren Vervening Natuurgebieden Flora van het veen Fauna van het veen


Turf uit Laagveen:

Er zijn twee methoden om turf te winnen in laagveengebieden. De Friese methode en de Gieterse methode.

Al vanaf de Middeleeuwen werd verveend volgens de Friese methode. Met de schep werd turf in een smalle ondiepe strook uitgegraven (petgat). Tussen de petgaten bleven stroken land staan. Het landschap kon zich na de vervening herstellen.
De grootschalige vervening kwam op gang met de komst van de Gieterse methode. Het vervenen vond plaats met een baggerbeugel waarmee diep onder het wateroppervlak veen kon worden uitgebaggerd. Het veen werd op zetwallen te drogen gelegd. De zetwallen werden het jaar daarop uitgebaggerd. Er ontstonden grote waterplassen die niet meer wilden dichtgroeien.

Als na turfwinning het afgegraven landschap blijft liggen, ontwikkeld daarop vegetatie. Dat gaat volgens een vast pad (successie) dat zonder beheer eindigt in Broekbos of Hoogveenbos.

Veenpolders
Wegdorpen

Fotomontage turfwinning de Baggeraar, Janno Petter - Dwarsgracht Turfdrogen, Museum it Damshűs Baggelmachine, de Deelen Nieuwe petgaten in de Deelen Laagveenmoeras met jonge Petgaten Grutte Krite, veenplas Verlanding met Riet vanaf de bodem Verlanding vanuit de oever Verlanding vanuit drijvende vegetatie Verlanding van een Sloot Vergaande verlanding van een Petgat Rietsnijden januari 2009 Het voormailge Gariper rak is verland Trilveen, Rottige Meenthe Veenmosrietland, Brandemeer Rietland met Gagelstruweel en Kamperfoelie Elzenbroekbos Hoogveenbos of Berkenbroek Natuurontwikkeling, Alde Feanen




↑ Veenpolders

Veenpolders
Klik op het kaartje voor meer info

In Fryslân was het laagveen al grotendeels in cultuur gebracht voordat de grootschalige vervening in 1751 begon. De intensieve Gieterse methode veroorzaakte grote schade. Het werd verpicht om het landschap na de vervening te herstellen.

Aengwirder hooilanden Heafeart vanaf het Tripgemaal Polderhoofdkanaal Nij Beets Swynswei Nij Beets, woningwetwoningen Grootte Veenpolder in Opsterland en Smallingerland Het oude Noordergemaal van de Grootte Veenpolder Nieuwbouw Noordergemaal Helofytenfilter voor het Noordergemaal Noordergemaal Groote Veenpolder in Opsterland en Smallingerland Nannewiid, Grote Sint Johannesgasterveenpolder de Haskerveenpolder de Haskerveenpolder Grevensmolen in de Haskerveenpolder de Haskerveenpolder de Haskerveenpolder Stoomgemaal Echten 1913 Gemaaltje Oosterzee 1940 Interieur Gemaaltje Oosterzee




↑ Wegdorpen

Omdat de grootschalige vervening van het Friese laagveen plaats vond op gronden die al door boeren in gebruik waren, zijn er weinig nederzettingen waarvan het ontstaan direct is te koppelen aan de vervening. De wegdorpen van het laagveen hebben zich dankzij de economische ontwikkelingen tijdens de vervening sterk uitgebreid langs de weg, hierdoor zijn lange bewoningslinten ontstaan.

Gersleat, Gersloot - skyline Gersleat, Gersloot - weg met bomen Tsjalbert, Tjalleberd - weg met bomen Tsjalbert, Aengwirder Tsjerke Lúnbert, Luinjeberd - weg met bomen Haskerhoarne, Haskerhorne Bantega, Otterweg Nij Beets, met afgesloten Polderhoofdkanaal Nij Beets, Polderhoofdkanaal




Fryslansite ©Hendrik van Kampen