wadden zeeklei veen keileem bodemkaart overig contact
vulling Ontginning van het Laagveen Bewoning Natuurgebieden Flora van het veen Fauna van het veen


Turf uit Laagveen:

Er zijn twee methoden om turf te winnen in laagveengebieden. De Friese methode en de Gieterse methode.

Al vanaf de Middeleeuwen werd verveend volgens de Friese methode. Met de schep werd turf in een smalle ondiepe strook uitgegraven (petgat). Tussen de petgaten bleven stroken land staan. Het landschap kon zich na de vervening herstellen.
De grootschalige vervening kwam op gang met de komst van de Gieterse methode. Het vervenen vond plaats met een baggerbeugel waarmee diep onder het wateroppervlak veen kon worden uitgebaggerd. Het veen werd op zetwallen te drogen gelegd. De zetwallen werden het jaar daarop uitgebaggerd. Er ontstonden grote waterplassen die niet meer wilden dichtgroeien.

Als na turfwinning het afgegraven landschap blijft liggen, ontwikkeld daarop vegetatie. Dat gaat volgens een vast pad (successie) dat zonder beheer eindigt in Broekbos of Hoogveenbos.


↓ Veenpolders
↓ Bemalen van polders
↓ Wegdorpen

Fotomontage turfwinning de Baggeraar, Janno Petter - Dwarsgracht Turfdrogen, Museum it Damshűs Baggelmachine, de Deelen Nieuwe petgaten in de Deelen Laagveenmoeras met jonge Petgaten Grutte Krite, veenplas Verlanding met Riet vanaf de bodem Verlanding vanuit de oever Verlanding vanuit drijvende vegetatie Verlanding van een Sloot Vergaande verlanding van een Petgat Rietsnijden januari 2009 Het voormailge Gariper rak is verland Trilveen, Rottige Meenthe Veenmosrietland, Brandemeer Rietland met Gagelstruweel en Kamperfoelie Elzenbroekbos Hoogveenbos of Berkenbroek Natuurontwikkeling, Alde Feanen





- Veenpolders

Veenpolders
Klik op het kaartje voor meer info

In Fryslân was het laagveen al grotendeels in cultuur gebracht voordat de grootschalige vervening in 1751 begon. De intensieve Gieterse methode veroorzaakte onherstelbare schade aan het land. Het werd verpicht om het land na de vervening in te polderen.

Aengwirder hooilanden Heafeart vanaf het Tripgemaal Nannewiid, Grote Sint Johannesgasterveenpolder de Haskerveenpolder de Haskerveenpolder de Haskerveenpolder de Haskerveenpolder





- Bemalen van polders

Met de komst van molens kon men natte gebieden droog pompen. Tegenwoordig is het mogelijk om met dijken, stuwen, pompen en gemalen het peil van een polder nauwkeurig te beheren. Alle laagliggende land in Fryslân wordt bemalen, ook buiten de veenpolders. De bodemdaling door oxidatie van de droog liggende veengronden wordt echter een steeds groter probleem.

De poldergemalen lozen het water op de boezem, een systeem van meren en waterwegen met een streefpeil van -0,52 meter NAP. Vanuit de boezem kan het water bij eb naar zee stromen of aan de kust worden weggepompt met een Zeegemaal.

Zeegemalen onder:
Zeeklei-Ontginning

Spinnekop aan de Aldegeasterbrekken Grevensmolen in de Haskerveenpolder Molenaarshuisje Tjasker it Heidenskip Stoomgemaal Echten 1913 Windmotor, Jan-Durkspolder Poldergemaal Hisse en Pikemar Spinnekop, Nijhuzum 1930 Spinnekop, Nijhuzum 2019 Gemaaltje Oosterzee 1940 Interieur Gemaaltje Oosterzee Gemaal Nijelamer 1929 Modern computergestuurd poldergemaal Stuw op de Kop van de Blokslootpolder Ir. D.F. Woudagemaal





- Wegdorpen

Omdat de grootschalige vervening van het Friese laagveen plaats vond op gronden die al door boeren in gebruik waren, zijn er weinig nederzettingen waarvan het ontstaan direct is te koppelen aan de vervening. De wegdorpen van het laagveen hebben zich dankzij de economische ontwikkelingen tijdens de vervening sterk uitgebreid langs de weg, hierdoor zijn lange bewoningslinten ontstaan.

Gersleat, Gersloot - skyline Gersleat, Gersloot - weg met bomen Tsjalbert, Tjalleberd - weg met bomen Tsjalbert, Aengwirder Tsjerke Lúnbert, Luinjeberd - weg met bomen Haskerhoarne, Haskerhorne Bantega, Otterweg Nij Beets, met afgesloten Polderhoofdkanaal Nij Beets, Polderhoofdkanaal




Fryslansite ©Hendrik van Kampen